Press "Enter" to skip to content

ZRIKIPEDIJA: Na današnji dan

NA DANAŠNjI DAN (17. april) 1861. godine u Velikom Bečkereku se rodio dr Emil Gavrila, pravnik, novinar, političar, jedan od vođa srpskog nacionalnog pokreta u Južnoj Ugarskoj krajem 19. i početkom 20. veka, veliki župan Torontalsko-tamiške županije (1920) i senator Kraljevine Jugoslavije (1931-1933).

Osnovnu školu i gimnaziju završio je u rodnom gradu, a pravo i filozofiju studirao je u Beču, Bonu, Minhenu i Budimpešti. Već u ranoj mladosti počeo je da sarađuje u raznim srpskim i stranim listovima koji su se bavili srpskim političkim i kulturnim prilikama, najviše u “Časopisu za domaću i stranu književnost” (nem. Magazin für die Literatur des Inn- und Auslandes). Vrlo rano se zainteresovao i za srpsko nacionalno pitanje u Ugarskoj. U Velikom Bečkereku je 1887. pokrenuo prvi list na srpskom jeziku pod imenom “Glas”, ali on nije bio dugog veka – vlasti su ga zabranile šest meseci kasnije. Ipak, Gavrila je nastavio da se bavi javnim radom, otvorivši 1890. sopstvenu advokatsku kancelariju. Izabran je 1892. za poslanika na srpskom crvkenom saboru u Sremskim Karlovcima, da bi počev od iduće godine (1893) preuzeo uredništvo novosadskog lista “Zastava”, nakon što je dotadašnji urednik Jaša Tomić otišao na izdržavanje zatvorske kazne zbog ubistva političkog suparnika Miše Dimitrijevića. Kao urednik “Zastave” Gavrila je nastojao da prevaziđe razdor koji se javio među južnougarskim Srbima nakon tog ubistva.

Pripremio je 1894. srpski narodni sabor u Sremskim Karlovcima, kom je prisustvovalo između 15.000 i 20.000 ljudi. Ovaj skup je jednoglasno osudio najavljene zakone mađarske vlade o građanskom braku i matičnim knjigama, u kojima su Srbi, ali i drugi nemađarski narodi u Ugarskoj videli opasnost od dalje mađarizacije. Iste godine je, u atmosferi linča i zastrašivanja od strane vlasti, na tzv. “Veleizdajničkom procesu” branio optužene Rumune, autore tzv. “Transilvanijskog memoranduma”, koji su zahtevali izjednačavanje prava sa Mađarima i prestanak mađarizacije. Avgusta 1895. organizovao je u Budimpešti tzv. “Kongres narodnosti”, na kom su Srbi, Rumuni i Slovaci zajednički nastupili protiv najavljenih zakonskih mera. Zbog svoje saradnje sa političkim i narodnim predstavnicima Rumuna i Slovaka, Gavrila je kasnije bio nazivan “pretečom Male Antante”.

Godine 1896. preselio se u Sarajevo, gde je, uz manje prekide, ostao sve do Prvog svetskog rata. Tada je sastavio memorandum o nacionalnom, verskom i prosvetnom stanju bosanskih Srba. Par godina kasnije (1902) odbio je poziv kneza Nikole da preuzme crnogorsko ministarstvo pravde i organizuje tamošnje pravosuđe. Pokrenuo je 1905. godine prvi srpski politički list u Bosni pod nazivom “Srpska riječ”, a uređivao je i “Bosansko-hercegovački zbornik”, u kom je objavljivao građu od značaja za istoriju Srba u Bosni i Hercegovini.

U periodu između 1902. i 1914. godine, Gavrila je živeo naizmenično u Bosni i Hercegovini i Budimpešti. U mađarskoj prestonici je radio kao pravni referent Generalnog konzulata Kraljevine Srbije, sarađujući uporedo sa brojnim srpskim i stranim listovima. Nalazio se u Bosni kada je 1908. izvršena aneksija od strane Austrougarske. Tada je prvi put proteran odatle, nakon čega se uputio u Zagreb, gde je prisustvovao Veleizdajničkom procesu (1909). Kasnije se vratio u Bosnu, da bi opet bio iz nje proteran neposredno pred izbijanje Prvog svetskog rata.

Po izbijanju Prvog svetskog rata bio je interniran zajedno sa suprugom Olgom Peci-Popović, navodno zbog sumnje da je učestvovao u Sarajevskom atentatu. Rat je proveo u Velikom Bečkereku, Segedinu, Mezeturu i Kiškunhalašu.

Po završetku rata, Gavrila se 13. novembra 1918. godine vratio u Veliki Bečkerek, gde je uzeo aktivnog učešća u javnom i političkom životu. Izabran je za člana Narodne skupštine Vojvodine, koja je 25. novembra 1918. u Novom Sadu proglasila prisajedinjenje Baranje, Bačke i Banata Kraljevini Srbiji. Predsedavao je 8. januara 1920. godine velikim zborom banatskih privrednika koji su se usprotivili planiranom premeštanju trgovačko-obrtničke komore u Novi Sad i koji su tom prilikom osnovali “Banatsku trgovinsko-industrijsku i zanatsku komoru” sa sedištem u Velikom Bečkereku. Od 1. marta do 1. septembra 1920. godine bio je veliki župan Torontalsko-tamiške županije. U svom delovanju nastojao je da se izbori za što je bolji mogući položaj Banata i Velikog Bečkereka u novostvorenoj jugoslovenskoj državi. U tom cilju je sarađivao u listu “Banatski glasnik”, oštro protestujući protiv planiranih administrativnih promena koje su predviđale centralizaciju vlasti u Beogradu i Novom Sadu.

Gavrila se 1924. godine preselio u Beograd, gde je sarađivao u raznim listovima i časopisima, zalažući se za izlaženje u susret Hrvatima i Slovencima u pitanju državnog uređenja. Sarađivao je i sa Letopisom Matice srpske.

Godine 1931. imenovan je za senatora Kraljevine Jugoslavije. Te godine je obeležio dva značajna jubileja u rodnom gradu – sedamdeseti rođendan i pedesetogodišnjicu javnog i političkog delovanja.

Emil Gavrila je preminuo u Rogaškoj Slatini, u 73. godini života, za vreme ručka u kafani „Bel vi“. Njegovi posmrtni ostaci preneti su u Veliki Bečkerek i sahranjeni u porodičnoj grobnici na Tomaševačkom groblju. Prethodno je kovčeg sa Gavrilinim telom bio izložen u palati bivše županije. Sahrani su prisustvovali visoki državni zvaničnici Daka Popović, Dragoslav Đorđević, Vasa Glušac, narodni poslanik Toša Rajić i dr.

Liked it? Take a second to support Redakcija on Patreon!

Be First to Comment

Оставите одговор

Ваша адреса е-поште неће бити објављена. Неопходна поља су означена *