Press "Enter" to skip to content

Na današnji dan – Zrikipedija

Pratite nas
Redakcija
Pratite nas

NA DANAŠNjI DAN (17. avgust) 1896. svečano je otvorena nova sinagoga u Velikom Bečkereku, podignuta po nacrtima budimpeštanskog arhitekte Lipota Baumhorna. Građena je u periodu 1894-1896. na mestu pređašnje sinagoge, po uzoru na onu u Frankfurtu, izvedenu u vizantijskom stilu. Imala je izuzetno dekorativnu fasadu sa “mavarskim” motivima, električno osvetljenje i kupolu, a u njenoj izgradnji korišćen je raznorodan i raznobojan materijal. Izvođač radova bio je Metod Kučera.

Hram se nalazio praktično u samom centru grada, u središnjoj ulici tzv. Čivutskog sokaka (danas “Jevrejska”). Srušen je nedugo po uspostavljanju fašističke okupacione uprave u gradu u aprilu 1941, a njegovo uništenje je navodno bilo podstaknuto verovanjem nemačkog okupatora da se u temeljima krije ukopano blago (ovim glasinama je mogla doprineti činjenica da je prethodna sinagoga u svom suterenu imala magacine sa mešovitom robom). Rušenje je inicirao SS major Jirgen Vagner, uz podršku novog predsednika opštine Jozefa Giona i vođe nemačke narodnosne grupe u Banatu Sepa Janka. Prema saznanjima Anketne komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača u Banatu, rušenjem su rukovodili Johan Erenrajh, Johan Veber (šef gradskog tehničkog odeljenja) i Peter Bon. Zgrada je najpre demolirana, iz nje su izvučeni nameštaj i dragocenosti, sa zidova i poda skinute su mermerne pločice, da bi zatim bila minirana. Porušeni materijal delom su razvukli domaći Nemci, među kojima je najveći deo zapao Mihaelu Hasu, koji je od odvučene cigle sazidao sebi kuću u Beogradskoj ulici (današnja ulica Koče Kolarova), dok je ostatak u vidu cigle i gvozdenih konstrukcija bio upotrebljen za dogradnju fabrike čarapa. U literaturi se spominje i podatak da je neki Nemac u Čontikarskoj ulici od ostataka sazidao sebi svinjac. Prilikom rušenja, na ulični kolovoz su izbačene skupocene orgulje, koje su od nemačkih vlasti otkupili rukovodioci reformatske crkve. One su instalirane u Reformatskoj crkvi, gde se nalaze i danas.

Od porušene sinagoge nije ostalo očuvano mnogo toga. Pored orgulja, u Jevrejskoj opštini Zrenjanin čuvaju se dvokrilna vrata sa vitražnim staklom, kao i dva dekorativna vitražna stakla, koja predstavljaju delove većih dekorativnih celina enterijera. Takođe, sačuvane su i tri spomen-ploče koje sadrže podatke o izgradnji i otvaranju sinagoge i nešto manjih delova fasade, koji se trenutno mogu videti u okviru izložbe “Sećanje” u Malom salonu Narodnog muzeja Zrenjanin.

Liked it? Take a second to support Redakcija on Patreon!

Be First to Comment

Оставите одговор

Ваша адреса е-поште неће бити објављена. Неопходна поља су означена *