Press "Enter" to skip to content

Na današnji dan – ZRikipedija

NA DANAŠNjI DAN (14. maj) 1836. godine, u Velikom Bečkereku rođen je Aleksandar Sandić, publicista, književnik, novinar, istoričar, prevodilac i jedan od najistaknutijih kulturnih delatnika i srpskih narodnih prvaka u Južnoj Ugarskoj tokom druge polovine XIX veka.

Ponajviše je ostao upamćen kao sekretar Vuka Karadžića i saradnik Svetozara Miletića. Osnovno i srednje obrazovanje je stekao u rodnom gradu i Temišvaru. Od 1857. do 1861. godine studirao je prava i slovensku filologiju u Beču kod profesora Franca Miklošića, kao stipendista “Nestorijanuma”. Od 1857. počeo je da sarađuje u listu “Svetovid”, koji je u Beču pokrenuo Aleksandar Andrić. Tu se upoznao i sa Imbrom Tkalcem, za čiji list “Ost und vest” (“Istok i Zapad”, nem. “Ost und West”) je počeo da piše po završetku studija.

U Beču se Sandić upoznao i sa Vukom Karadžićem i postao njegov lični sekretar, podržavajući njegovu reformu srpskog jezika i pisma. Održao je posmrtno slovo za Vuka 1864. godine. Još ranije, 1861, postao je profesor srpskog jezika i književnosti u Karlovačkoj gimnaziji, a od 1866. je predavao engleski i srpski jezik u novosadskoj gimnaziji. Tu je na samom početku rada imao poteškoća, budući da su se na njega žalili ne samo đaci, već i kolege profesori predvođeni upravnikom A. Gavrilovićem. Ipak, Sandić je nastavio da predaje u gimnaziji. Godinu dana nakon žalbi, sastavio je udžbenik iz istorije pod nazivom “Istorija sveta” – jedan od najznačajnijih udžbenika na srpskom jeziku u 19. veku, budući da su u njemu po prvi put “izostavljeni religijski elementi kao pokretači istorijskog procesa”. Uporedo sa držanjem nastave, Sandić je aktivno radio u Matici srpskoj i pisao za list eparhije bačke “Beseda”, u kom je objavljivao priloge iz oblasti pedagogije, veronauke, kao i razne druge tekstove zabavnog i poučnog karaktera. Sredinom sedamdesetih godina 19. veka pokrenuo je i izdavao “Veliki srpski narodni kalendar”, koji je početkom osamdesetih preimenovan u “Godišnjak.

Veliki srpski narodni ilustrovani kalendar”. Takođe je pokrenuo list “Radnik”, koji je bio namenjen trgovačko-privrednim i prosvetnim potrebama. Priredio je dve zbirke junačkih narodnih pesama (“Miloš Obilić: srpska narodna pevanija”, Beograd 1891; “Kraljević Marko u slikama: srpska narodna pevanija u 25 pesama, sa istumačenim rečima turskim i gdekojim neobičnim srpskim”, Novi Sad b. g.), napisao na desetine posmrtnih beseda, prigodnih pesama za razne prilike (verske praznike, godišnjice itd), novinskih članaka i preveo nekoliko veoma značajnih knjiga sa nemačkog na srpski (Feliks Kanic, “Vizantijski spomenici po Srbiji”, Beč 1862; Johan Kristof Bartenštajn, “Kratak izveštaj o stanju rasejanoga mnogobrojnoga “ilirskoga” naroda po car. i kralj. nasledničkim zemljama”, Beč 1865; “Getejev Egmont. Žalostiva igra u pet razdela”, Pančevo b. g.; Antonije Frind, “Despot Đorđe Branković, sužanj u Hebu”, Novi Sad 1871).

Pisao je i radove iz istorije (“Jubileji Zapadnih Slovena 1873. godine”, “Diploma vlastelinska i rodoslov porodice Stratimirović-Kulpinski”, “Car Lazareva crkva u Novom Sadu”, “Mihailo M. OBrenović III: knez srpski”), a oprobao se i kao književni kritičar (“Apologija Lukijana Mušickoga: dva rukopisa”).

Foto: A. Radlovački

Po dolasku u Novi Sad iz Beča, Sandić se našao u središtu srpskog nacionalnog pokreta. U vreme kada je počeo da predaje u novosadskoj gimnaziji, aktivno se uključio u politički život. Bio je član Ujedinjene omladine srpske i učestvovao u donošenju njenog ustava u svom rodnom gradu (1868). Takođe je uzeo učešća u osnivanju Srpske narodne slobodoumne stranke pod vođstvom Svetozara Miletića, sa kojim je blisko sarađivao. Ispred Miletićeve stranke je u četiri navrata bio poslanik na narodno-crkvenim saborima u Sremskim Karlovcima. Preminuo je u Novom Sadu 15. aprila 1908. i sahranjen je na Almaškom groblju. Njegova rodna kuća u Zrenjaninu, na Karađorđevom trgu br. 21, proglašena je 1968. godine za spomenik kulture, kao jedinstven primer panonske arhitekture s kraja 18. veka, ali se, usled višedecenijske nebrige i nemara urušila.

Nedaleko od nje, u Aleji velikana u Karađorđevom parku, 11. februara 1971. godine otkrivena je Sandićeva spomen-bista, rad beogradskog vajara Stevana Dukića (na slici).

Liked it? Take a second to support Redakcija on Patreon!

Be First to Comment

Оставите одговор

Ваша адреса е-поште неће бити објављена. Неопходна поља су означена *