Press "Enter" to skip to content

Na današnji dan: Rođen je Žarko Zrenjanin

Pratite nas
Redakcija
Pratite nas

NA DANAŠNjI DAN (11. septembar) 1902. godine, u Izbištu kraj Vršca rođen je Žarko Zrenjanin Uča, narodni heroj Jugoslavije i eponim grada Zrenjanina.

Osnovnu školu pohađao je u rodnom mestu i Skorenovcu, a gimnaziju – sa prekidima zbog ratnih uslova – u Segedinu (na mađarskom), u Beloj Crkvi i Pančevu. Već pri završetku gimnazije stekao je prva iskustva u nastavi, radeći kratko kao učitelj u Busuru, kod Petrovca na Mlavi. Privučen učiteljskim pozivom, upisao se u Učiteljsku školu u Somboru. U to vreme je već počeo da formira sopstvena politička gledišta i stavove, pod uticajem Oktobarske revolucije u Rusiji i ratnih i poratnih zbivanja na području Banata. Ove ideje je dalje razvijao kao učitelj u Kanatlarcima u Makedoniji (gde je radio kao učitelj od 1923. do 1926) i rodnom Izbištu, gde je 1926. dobio premeštaj. Iduće godine (1927), postao je član KPJ i aktivno se uključio u njen rad, pišući članke i rasprave, držeći predavanja i angažujući se u raznim udruženjima. Za vreme Šestojanuarske diktature, pokrenuo je ilegalni list “Lenjinist” i preko njega radio na širenju marksističkih ideja. U više navrata tokom tridesetih godina bio je hapšen i osuđivan na kraće zatvorske kazne, koje je odslužio u Sremskoj Mitrovici i Lepoglavi (1933-1936), Petrovgradu i Beogradu (1936/1937, 1940/1941). Vreme koje je provodio na slobodi koristio je za širenje partijske mreže i propagande, odnosno formiranju mesnih odbora. Paralelno sa tim je napredovao u partijskoj hijerarhiji, tako da je 1939. bio imenovan za političkog sekretara Partijskog komiteta KPJ za Vojvodinu, a 1940. i za člana Centranog komiteta Komunističke partije Jugoslavije.

Po izbijanju Drugog svetskog rata u Jugoslaviji, Zrenjanin je radio na obilaženju partijskih organizacija u okupiranom Banatu i prikupljanju oružja i municije, te organizovanju otpora. Do kraja 1941. rukovodio je NOB-om iz Botoša i Taraša, gde se nalazio sa nekolicinom saradnika, da bi se početkom 1942. prebacio u Južni Banat. Vrlo brzo je od strane okupatora prepoznat kao vođa ustanka, budući da su širom Banata za njim bile raspisane poternice. U južnom Banatu je boravio u Dolovu, Farkaždinu, Samošu, Ilandži, Idvoru i Bavaništu. Početkom novembra 1942, neposredno pred planirani put na prvo zasedanje Antifašističkog veća Jugoslavije u Bihaću, na oslobođenoj teritoriji, nastradao je u borbi sa agentima udarne grupe Banatske državne straže, pojačane jednom jedinicom iz sastava SS divizije “Princ Eugen”. Zajedno sa njim, u okršaju sa okupatorom, poginuo je i njegov saradnik Strahinja Stefanović.

Zrenjanin je posthumno (5. decembra 1944) proglašen za narodnog heroja Jugoslavije (odlaganje ove odluke za vreme rata objašnjavano je namerom održavanja borbenog morala boraca NOB-a i propagandnim ratom protiv okupatora putem širenja lažnih vesti da je Zrenjanin živ). Nakon smrti, njegovo telo je prebačeno u Veliki Bečkerek/Petrovgrad i sahranjeno u masovnoj grobnici na Bagljašu. Nakon rata, njegovi posmrtni ostaci su, po želji porodice, prebačeni u Vršac 2. oktobra 1945. i sahranjeni na Lenjinovom trgu (danas Svetosavski trg).

Osim proglašenja za narodnog heroja, Žarku Zrenjaninu su posthumno ukazane i brojne druge počasti. Na sednici Gradskog veća Petrovgrada, održanoj 2. oktobra 1946 (na dan oslobođenja grada u Drugom svetskom ratu), doneta je odluka da se ovaj grad nazove Zrenjanin. Šest godina kasnije, 11. maja 1952, na zrenjaninskom glavnom trgu svečano je otkriven njegov spomenik, rad vajara Radete Stankovića (on će biti premešten 1964. godine ispred zgrade društveno-političkih organizacija prilikom rekonstrukcije trga). Zrenjaninovo ime dobile su i jedna mesna zajednica, jedna od većih ulica, osnovna škola, gradska biblioteka, ranije aero klub i nekadašnja fabrika nameštaja, u kojoj je na Zrenjaninov rođendan 1984. otkrivena spomen bista ovog narodnog heroja.

I mnoga druga mesta u Vojvodini su, negujući kulturu sećanja na Drugi svetski rat i Narodnooslobodilačku borbu, davala nazive ulicama, školama itd. i podizala spomen-obeležja u čast Žarka Zrenjanina.

Liked it? Take a second to support Redakcija on Patreon!

Be First to Comment

Оставите одговор

Ваша адреса е-поште неће бити објављена. Неопходна поља су означена *