Press "Enter" to skip to content

Na današnji dan je rođen Todor Manojlović

NA DANAŠNjI DAN (17. februar) 1883. godine u Velikom Bečkereku rođen je pisac i književni i likovni kritičar Todor Manojlović. Sa majčine strane bio je potomak ugledne bečkerečke porodice Kupusarević.

Gimnaziju je završio u rodnom gradu, nakon čega je studirao prava u Budimpešti i Nađvaradu. Za njegov književni razvoj od presudnog značaja bilo je studiranje u Nađvaradu, gde je sklopio poznanstvo sa čuvenim mađarskim pesnikom Endreom Adijem. Studije prava je napustio 1911, da bi otišao u Bazel, gde je studirao istoriju umetnosti. Početkom 1914, iz Bazela je otišao u Firencu, gde ga je zatekao Prvi svetski rat. Tu je ostao sve do 1916, kada je kao dobrovoljac otišao na Krf. Na Krfu je radio u komandi mesta kao prevodilac na francuski i italijanski jezik. Godine 1918. napustio je mesto prevodioca i prešao u Presbiro, gde je ostao do kraja rata kao saradnik u “Srpskim novinama” i “Krfskom zabavniku”. Po završetku Prvog svetskog rata došao je u Beograd, gde je sa plejadom istaknutih pisaca međuratnog perioda (Miloš Crnjanski, Ivo Andrić, Sibe Miličić, Sima Pandurović, Stanislav Vinaver, Rastko Petrović itd) igrao zapaženu ulogu u stvaranju književnog izraza beogradske moderne.

U međuratnom periodu obavljao je dužnosti sekretara Opere Narodnog pozorišta u Beogradu (1920-1924), sekretara Matice srpske u Novom Sadu i urednika Matičinog “Letopisa” (1931-1938), da bi 1938. bio postavljen za bibliotekara Senata Kraljevine Jugoslavije. Kada je godinu dana ranije ustanovljena Umetnička akademija, bio je imenovan za profesora istorije umetnosti i tu je ostao do izbijanja Drugog svetskog rata. Za vreme nemačke okupacije nastavio je da piše i objavljuje radove, zbog čega je po završetku rata imao problema sa vlastima. Manojlović se tada vratio u Zrenjanin, gde je nastavio da se bavi književnim radom, sarađujući u brojnim književnim časopisima. Početkom pedesetih godina vraća se u književne tokove u zemlji, pre svega zahvaljujući kolegama i poštovaocima. Penzionisan je 1953. godine.

Manojlović je napisao na desetine članaka, studija, likovnih i književnih kritika, a prevodio je sa mađarskog, nemačkog, francuskog i italijanskog jezika. Najznačajnija dela su mu knjige pesama “Ritmovi” (1922), “Vatrometi i bajka o Akteonu” (1928) i “Pesme moga dvojnika” (1958), zatim, drame “Centrifugalni igrač” (1930), “Katinkini snovi” (1932), “Opčinjeni kralj” (1936) i “Nahod Simeon” (1940), te zbirke eseja “Ogledi o slikarima” (1943) i “Ogledi iz književnosti i umetnosti” (1944). Visoko obrazovan i svestran, veliki erudita, poliglota i kosmopolit, za života je stekao reputaciju “najvećeg Evropejca u srpskoj kulturi” i jednog od vodećih srpskih/jugoslovenskih pesnika, dramskih pisaca, likovnih i književnih kritičara i esejista. Bio je odlikovan od strane italijanskog kralja Vitoria Emanuelea III Ordenom italijanske krune (1938), a bio je član jugoslovenskog PEN kluba. Preminuo je u Zrenjaninu 27. maja 1968.

Par godina nakon smrti, zaostavština Todora Manojlovića podeljena je između Narodnog muzeja Zrenjanin i Istorijskog arhiva Zrenjanin. U Muzeju je 1970. uređena spomen-soba (legat) Todora Manojlovića, dok je u Arhivu njegova pisana zaostavština (lična dokumenta, prepiska, beleške, rukopisi itd) sređena 1975. u okviru fonda F. 34 Todor Manojlović, književnik (1883-1968). Mala scena zrenjaninskog Narodnog pozorišta “Toša Jovanović”, u čiji je Upravni odbor Manojlović izabran 1955, nosi njegovo ime. Gradska narodna biblioteka “Žarko Zrenjanin” osnovala je 21. juna 1991. “Fond Todora Manojlovića”, sa ciljem da “podstiče izučavanje Manojlovićevog književnog opusa, objavljivanje i popularisanje njegovog književnog dela, prikupljanje linih predmeta i knjiga iz lične biblioteke, izdanja Todora Manojlovića, izradu bibliografije njegovih radova, organizovanje književnih sastanaka i stručnih skupova, priređivanje izložbi, podsticanje sinamanja filmskih i drugih emisija, obeležavanje mesta i objekata, te dodeljivanje književnih nagrada”. Fond je ustanovio istoimenu nagradu koja se dodeljuje za moderni umetnički senzibilitet, a sastoji se od novčanog iznosa, povelje i objavljivanja knjige laureata u ediciji “Feniks” u okviru izdavačke delatnosti zrenjaninske biblioteke. Ime dobitnika se objavljuje 17. februara svake godine, na Manojlovićev rođendan. Dosadašnji laureati, hronološkim redom, bili su:

1992: Miodrag Pavlović
1993: Milorad Pavić
1994: Miodrag B. Protić
1995: Đorđe Balašević
1996: Dušan Kovačević
1997: Marina Abramović
1998: Miroljub Todorović
1999: Momo Kapor
2000: Pavle Ugrinov
2001: Jovan Hristić
2002: Jovica Aćin
2003: Vida Ognjenović
2004: Miroslav Josić Višnjić
2005: Radovan Vučković
2006: Oto Tolnai
2007: Muharem Pervić
2008: Milena Marković
2009: Želimir Žilnik
2010: Mileta Prodanović
2011: Saša Rakezić alias Aleksandar Zograf
2012: Laslo Vegel
2013: Slobodan Tišma
2014: Festival “Dezire”
2015: David Albahari
2016: Isidora Žebeljan
2017: Sava Damjanović

Na slici: rodna kuća Todora Manojlovića u Zrenjaninu, u ulici Vojvode Bojovića, 2010. godine, neposredno pred renoviranje. Foto: A. Radlovački. (2010).

Izvor:Zrikipedija

Be First to Comment

Оставите одговор

Ваша адреса е-поште неће бити објављена. Неопходна поља су означена *